Algemene informatie over de gerbil

Hier enige algemene informatie over de Mongoolse gerbil.

Nederlandse benaming: Mongoolse gerbil
Latijn: Meriones unguiculatus
Lichaamslengte: 10 – 14 cm
Staartlengte: 9 – 11 cm
Gewicht: 60 tot 120 g
Geslachtsrijp: vanaf 6 weken
Draagtijd: 24 – 42 dagen
Aantal jongen: 2 – 12 (gemiddeld 5)
Zoogtijd: 4 tot 5 weken
Levensverwachting: 3 tot 5 jaar

Zoals de naam al zegt, komt de Mongoolse gerbil uit Mongolië. Hier leven ze in de halfwoestijn, een erg droog gebied. Er is weinig water te vinden, maar er groeien wel enkele soorten stugge grassen en struiken. Door het schaarse water zijn er weinig soorten die hier kunnen overleven, wat meteen ook weinig natuurlijke vijanden voor de gerbil oplevert. De gerbil is speciaal geëvolueerd om weinig water te gebruiken en kan met minder dan 10 ml per dag leven. Dit komt voornamelijk omdat gerbils er erg goed in zijn het vocht dat vrijkomt bij de verbranding in hun lichaamscellen weer op te nemen en erg droge ontlasting en geconcentreerde urine uitscheiden. Het vocht dat ze binnenkrijgen komt uit kleine stroompjes en dauw.
Gerbils eten in de natuur een variatie aan zaden die ze kunnen vinden in hun territorium. Daarnaast eten ze ook insecten en andere kleine beestjes, wat hun voornaamste bron van eiwitten is. Om te zorgen dat ze het hele jaar door voldoende kunnen eten, leggen ze grote voorraadkamers aan. In het wild graven gerbils tunnelstelsels van van vele tientallen meters lang en met vele ingangen en kamers. Die kamers worden gebruikt als plek om voedsel op te slaan, of om te slapen en jongen groot te brengen. De vele ingangen zijn nodig om op heel veel plekken de veiligheid van de tunnels op te kunnen zoeken als de gerbil achtervolgd wordt door roofdieren. Vaak verstoppen ze de ingangen van hun tunnels door wat losgewoeld zand in de ingang te leggen. Voor de gerbil is het duidelijk dat ze hier snel doorheen kunnen, maar voor een roofdier is deze ingang heel wat moeilijker te vinden.

Onder de grond hebben gerbils heel wat minder last van de temperatuurwisselingen die het klimaat in Mongolië met zich meebrengt. Overdag is het te heet om lang buiten de tunnels te zijn, en ’s nachts te koud. Vandaar dat de gerbils zich meestal alleen rond zonsopgang en –ondergang buiten hun burcht laten zien. Overdag en ’s nachts blijven ze in hun tunnels en plegen ze hier het nodige onderhoud. In de korte periode dat ze wel buiten de tunnelsstruinen ze de 350 tot 1500 m² van hun territorium af naar eetbare materialen of bouwmaterialen om hun tunnels mee te verstevigen. Dit wordt teruggesleept naar het nest. Merkt een van de gerbils gevaar op, dan slaat hij alarm door met zijn achterpoten op de grond te stampen. Dit wordt ook wel roffelen genoemd. Uit onderzoek is gebleken dat gerbils zelfs het verschil tussen gevaar uit de lucht (roofvogels) en gevaar op het land (slangen, vossen, wolven etc.) kunnen communiceren. De andere gerbils zoeken meteen de veiligheid van hun burcht op en sprinten daar zo snel als ze kunnen naar terug. Hierbij maken ze soms sprongen van wel 50 cm hoog en 1 m ver! Eenmaal terug in hun veilige burcht, zal al snel de nieuwsgierige aard van het beestje naar boven komen en al snel zullen ze voorzichtig weer uit een uitgang van het stelsel tevoorschijn komen en na even onderzocht te hebben of de kust weer veilig is, weer verder gaan met hun zoektocht naar voedsel en bouwmateriaal.

In het wild leven gerbils meestal in een familiegroep die bestaat uit een mannetje en een vrouwtje en hun kroost. Daar krijgen ze meestal niet meer dan 3 nestjes per jaar, vaak zelfs maar een of twee nestjes en meestal alleen tussen februari en oktober. Een nestje heeft meestal tussen de 4 en 7 jongen, hoewel er gevallen bekend zijn van maar 1 tot wel 12 jongen. Zowel het mannetje als het vrouwtje zorgen voor de pups. Beiden houden de pups, die kaal, blind en doof geboren worden, warm en stimuleren de spijsvertering door de buik en anus te likken. Ook eventuele oudere pups helpen hierbij. Ook volwassen gerbils likken en poetsen elkaar vaak. Dit doen ze om hun vacht goed schoon te houden en om de groepsgeur te bewaren. Om hun vacht schoon te houden rollen gerbils ook wel in los zand. Hiermee raken ze overtollig vet in de vacht kwijt en kunnen ze ongedierte uit hun vacht verwijderen. Het wassen van elkaar speelt tevens een rol bij de dominantie. De dominante gerbil van de groep zal ook de andere dieren in de groep markeren met zijn geur en geuren van andere gerbils van weg poetsen.

Gerbils zijn sterk territoriaal ingesteld. Ze markeren hun territorium met de geurklier op hun buik. Van indringers moeten gerbils die al in een groep leven niets weten. Zowel vreemde mannetjes als vrouwtjes worden verjaagd, of als ze niet willen vluchten bevochten tot op de dood. Als de ouders besluiten dat het nest te vol is geworden, zullen ze ook zonder pardon hun pups het nest uit jagen. Deze kunnen vervolgens elders hun eigen familie gaan stichten. Als het mannetje komt te overlijden terwijl het vrouwtje nog jonge pups heeft, is de kans wel groot dat ze een ander mannetje zal accepteren. Meestal gaat dit echter wel gepaard met het verlies van veel van haar eerdere pups. Deze pups worden dan vaak opgegeten, omdat het zonde is om de kostbare voedingsstoffen te laten vergaan en de geur van rottende lichamen meer roofdieren aantrekt. Ook als een vrouwtje een tekort heeft aan voedingsstoffen, zal ze vaak een of enkele van haar pups opeten, in de hoop dat ze daarmee wel fit genoeg blijft om zichzelf en eventuele andere pups in leven te houden. Zieke of anderszins verzwakte dieren worden ook vaak weggejaagd of ‘opgeruimd’.

Voor een dier dat in zulke gevaarlijke omstandigheden leeft, is het niet handig om lang voor hulpeloze pups te moeten zorgen. Gelukkig hoeft dat ook niet, want na 10 dagen hebben de pups al een behoorlijk vachtje en zijn ze niet meer doof. Binnen 3 weken gaan de oogjes open en kruipen ze al fanatiek rond en knabbelen al voorzichtig wat op vast voedsel. Na een week of 4 zijn ze niet meer afhankelijk van hun moeder om te kunnen eten. Vaak blijven ze wel langer bij hun ouders wonen, omdat ze nog wel een heleboel te leren hebben. Vanaf 3 maanden komt het regelmatig voor dat de pups oud genoeg zijn om elders hun eigen familie te stichten. In de periode dat ze dan zoeken naar een plek om een nieuw thuis te gaan graven, zijn ze het meest kwetsbaar en veel gerbils belanden op deze leeftijd dan ook in de maag van een roofdier. Gelukkig zijn er ook een heleboel gerbils die deze moeilijke periode wel overleven en daarna voor de volgende generatie kunnen zorgen.

In de jaren ’30 van de twintigste eeuw zijn voor het eerst gerbilpaartjes gevangen om in gevangenschap mee te fokken. De ongeveer 20 fokparen die destijds gevangen zijn, worden algemeen beschouwd als de voorouders van alle gedomesticeerde gerbils. Echter zijn er nog steeds wilde gerbils in overvloed en worden er nog steeds af en toe wilde gerbils gevangen en gekruist met de gedomesticeerde gerbils.

Nu je je door dit hele verhaal over wilde gerbils hebt heen geworsteld, zul je wel benieuwd zijn naar hoe zich dat vertaald naar gerbils in gevangenschap. Het lijkt er veel op, maar er zijn ook wezenlijke verschillen. Het belangrijkste verschil is dat gerbils in gevangenschap elkaar niet kunnen verjagen als ze ruzie krijgen. Hierdoor is het van groot belang om in de gaten te houden of je gerbils het nog wel goed met elkaar kunnen vinden. De kans dat gerbils met elkaar gaan vechten is echter ook veel groter als gerbils met meer dan twee samen gehouden worden, de onderlinge relaties worden hierdoor complexer en instabieler. Neem dus geen risico en houdt gerbils per twee! Zoals je ook al hebt gelezen, leven gerbils in het wild wel graag samen. Ook het waarschuwen voor gevaar zullen ze in gevangenschap nog steeds doen, en samen slapen voelt veel vertrouwder dan helemaal alleen zijn. Een gerbil alleen houden wordt dan ook wel gezien als verwaarlozing. In het wild zal een eenzame gerbil op zoek gaan naar een nieuwe partner om mee samen te wonen en als gerbileigenaar zul je dit dus ook voor jouw gerbil moeten doen als jouw gerbil alleen is komen te zitten.